Prinsdom Paku Alaman - 175 jaar Huis Paku Alam (1)

175 jaar
Huis
Paku Alam

Op 1 maart jl. was het 175 jaar geleden dat krachtens besluit van Lt.-Gouverneur Raffles het onafhankelijke prinsdom Paku Alaman werd gesticht.
Bij wijze van tegenwicht tegenover de toenmalige sultan van Yogya, Hamengku Buwana II (sultan Sepuh) werd toen diens broer, Pangeran Natakusuma, verheven tot zelfstandig vorst Paku Alam I.
Het Paku Alamse Huis is het jongste van de vier Midden-Javaanse vorstenhuizen en heeft zich naam verworven door zijn vooruitstrevenheid. Ter gelegenheid van dit jubileum een artikel over de historie van het Paku Alamse Huis door Hadji F.van Maanen.

De Pangeran wordt verheven tot:
Kanjeng Gusti Pengeran Harya Hadipati Paku Alam I Sudibya en wordt krachtens besluit van Luitenant-Gouverneur Raffles een "Pangeran-amardiko" of "Vrije-prins", de vierde vorst in de Javaanse Vorstenlanden.

De Sultan wordt verplicht hem 4000 cacaha´s land af te staan, waardoor het erfelijk grondgebied het regentschap Karang Kemuning (het zuidelijk deel van Mataram Kulon), met als hoofdplaats Brosot en een gedeelte van de hoofdplaats Yogyakarta omvat.
Van het Gouvernement ontvangt hij een maandelijkse toelage van 750 Spaanse matten, tegen de verplichting om ten behoeve van het Gouvernement een korps van 100 dragonders te onderhouden. De vorst onderhoudt tijdens zijn regering zelfs 120 stuks.

Bij de dood van Sultan Hamenghu Buwana III in 1814 benoemt Raffles Paku Alam I tot voogd over zijn achterneef, de nieuwe sultan en passeert hiermee de Pangeran Diponegoro, welke de oudste rechten hierop heeft.
Na zestien jaren aan het bewind geweest te zijn overlijdt Paku Alam I op 4 october 1829, 69 jaar oud. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Raden Tumanggung Natadiningrat, sinds 1814 Pangeran Suryaningrat geheten. Op dat moment is hij ongeveer 44 jaar oud en onderhoudt 50 man dragonders en 100 man infanterie.

volgende pagina

De loop van de geschiedenis maakt soms vreemde sprongen, zoals blijkt uit de geschiedenis van het thans 175 jaar bestaande huis Paku Alam.
Wordt Pangeran Natakusuma eerst gevangen genomen, slechts enkele jaren later wordt hij door Raffles bevrijdt om als "Vrije-prins" de troon te bestijgen van een nieuw gevormd vorstendom: de Paku Alaman.
De geschiedenis begint wanneer de derde vrouw van Sultan Hamengku Buwana II van Yogyakarta, de Ratu Kencana Wulan, een van haar kinderen op de troon wil. ze begint samen te zweren tegen de kroonprins en de rijksbestuurder, Danureja II. De laatste is getrouwd met een volle zuster van de kroonprins. Danureja wordt hierop afgezet, maar door Daendels weer in zijn functie hersteld, hoewel hij niet meer zoveel macht heeft als voorheen.

Daendels ziet in prins Natakusuma (een jongere broer van de Sultan) en zijn zoon Natadiningrat mede- samenzweerders in het complot van de Ratu Kencana Wulan en laat hen arresteren. Hij wil ze zelfs ter dood laten veroordelen door het Gouvernement, wat gelukkig niet doorgaat door de komst van de nieuwe Gouverneur-Generaal Janssens. De prinsen worden hierdoor in veiligheid gesteld.
Gouverneur-Generaal Janssens moet bij Toentang voor de Engelsen capituleren en wordt vervangen door de Luitenant-Gouverneur Thomas Stamford Raffles (1811-1816).
Bij zijn eerste bezoek in 1811 aan de Vorstenlanden weet Raffles niets te bereiken en zijn reis wordt een mislukking. De tweede keer arriveert hij op 17 juni 1812 in Yogyakarta en laat de Sultan Sepuh (Hamengku Buwana II) een ultimatum zenden waarin van hem wordt geëist dat hij aftreedt en voor de tweede maal plaats maakt voor zijn zoon.
Bovendien zal aan zijn broer, Pangeran Natakusuma, een zelfstandige positie met een apart grondgebied toegekend worden

(vergelijkbaar aan dat van de Mangku Negara te Surakarta).
De Sultan weigert het ultimatum en Raffles laat de kraton belegeren. Hij maakt hierbij gebruik van de diensten van Natakusuma.
De troepen van Raffles zijn aangevuld door onder andere het legioen van Mangku Negara, waarvan echter al de helft gedeserteerd is. Uiteindelijk verliest de kraton de strijd en wordt geplunderd. De Sultan wordt afgezet en weggevoerd.

Op 29 juni 1812 wordt Pangeran Natakusuma verheven tot Kenjeng Pangeran Hadipati Paku Alam Sudibya.
Pangeran Natakusuma is de lievelingszoon van Sultan Hamengku Buwana I van Yogyakarta en Bendara Raden Ayu Srenggoro, een dochter van Kyahi Tumenggung Notoyudo, regent van Kedu.
Op 1 maart 1813 wordt er een overeenkomst gesloten tussen Pangeran Natakusuma, op dat moment 53 jaar oud, en de resident van Yogyakarta, Crawford.